1  END NG SCREENING NG ISANG MAGANDANG PELIKULA SA CINEMALAYA FILM FESTIVAL, CCP LITTLE THEATER LOBBY. NIGHT.

Maraming tao, halos lahat masaya, nakangiti, parang inspired. Ininterview ako nung isang may camera at mic, ano raw ang masasabi ko sa pelikula. Sabi ko, “Maganda, maganda. Sana balang araw makagawa ako ng ganung pelikula.”

2  LOOB NG KWARTO KO, PAG-UWI, GABI.

Pag-uwi ko, pumasok agad ako sa kwarto ko. Binuksan ko ang ilaw, binuksan ko ang PC, kailangan kong buksan agad ang Word.

VO (nakikita ko pa ang reflection ko sa monitor, nakatitig lang, habang hinihintay mag-load ang Word, na parang napakatagal): May nagsabi sa’kin, ang pinakamagandang kwento raw ay isunulat ng taong nagmahal, at nasaktan. Kaya, sabi niya, habang nagmamahal ka, at nasasaktan, magsulat ka. Habang masakit pa, isulat mo, habang nagmamahal ka, habang akala mo ay di ka na magmamahal at masasaktan uli ng  parang ganon, magsulat ka. Dahil hindi ka na uli makakapagsulat ng parang ganon. Nakakainis, sabi ko, kasi nung pinakanagmahal ako at pinakanasaktan, hindi ako nagsulat. Nakakainis… Kaya ngayong gabi, babalikan kita. Babalikan kita kahit hindi ko alam kung magiging gaano kasakit, kung magiging masakit man, o kung magiging masakit uli, pero babalikan kita. Dahil ngayong gabi, alam ko, maisusulat ko ang pinakamagandang kwentong maisusulat ko.”

Kung may sarili man akong namimiss ko, yun yung sarili ko nung kaka-graduate ko pa lang sa UP, nung nag-eedit pa lang ako ng mga ballet recital sa Katipunan na P1000 per project na tatapusin ko ng dalawang araw pagkatapos kinabukasan, maglilibot sa Makati para magpasa ng resume na ang 2×2 picture ay ang graduation picture kong maganda ang lighting at make-up, para bang sinasabing, “oo na, fresh grad ako, oo na, ako lang ang papayag sa 10k/mo minus tax pa dahil wala pa naman akong karapatan pang mag-inarte kahit sabi ni Oble, matapang daw ako, matalino, walang takot, kahit kanino”.

Yun din yung sarili kong kapag tinanong ng “ano bang gusto mo maging paglaki–” e hindi pa tapos ang tanong e sasabihin ko agad, “maging direktor po” na may kasamang ngiting puno ng kasiguraduhan na parang walang makakapagsabing “hindi ka magiging direktor” dahil baka mapatay ko siya on the spot.

Yun ang sarili kong galit na galit, naiiyak pa sa galit, kapag may maling nangyayari sa trabaho, kapag may taong namumura at  napapahiya sa harap ng mga tao, kapag may mga crew na hindi man lang mabigyan ng tamang mahihigaan, sa karton lang natutulog, kapag nakaka-four shooting days na kami, kapag may mga bagay sa sistema na hindi ko na mabago at nakakainis kasi dapat hindi ganun eh, dapat ganito, kasi mali yun, may natatapakan habang sila, umuusad, nagpapakasaya, walang ginagawa kundi manigaw lang at mamahiya. Tapos itetext ko si Glenn, na bat ganito dito, ganito ba talaga, wala man lang nagsabi, tapos maiiyak ako, dun sa banyo, sa portalet, kung saan hindi ako makikita, na tangina, ang iniiyakan ko e tanginang mediocrity at maling pamamalakad lang pala, kung maka-iyak naman e akala mo dahil sa sakit ng unang pag-ibig.

Yung sarili kong nay notebook galing Papemelroti na puno ng mga ideyang gagawin kong pelikula balang araw, ng mga linyang gagawin kong linya sa pelikula ko balang araw, ng mga tulang maiiksi at mahahaba, ng mga drowing ng kung anu-ano, ng mga pangarap na parang matutupad ko talaga balang araw na para bang ang balang araw e ilang months lang from now, ilang paligo lang from  now, na hindi nabubura ng panahon, ng “ang tanga mo, wala ka bang common sense?”, na hindi pa nababahiran ng mga pangarap na yumaman o ng pangarap magka-kotse o ng pangarap na mabayaran ang condo, please Lord, in lieu of wag nang  masigawan sa trabaho, cash na lang.

Yung sarili kong  gustung-gustong nagmamahal. Na iniinda ang sakit, ang lungkot, ang galit na dulot ng pagmamahal na para bang siya na ang pinaka-inaping tao sa mundo, pasintabi sa mga biktima ng pang-aabuso o prisoners of war o mga sinamantala nung World War 2. Na iniiyakan ang bawat sakit, sasabihin pa, ang sakit-sakit, ang sakit-sakit na, na hindi man lang naiisip na napaka-korni nun, parang nasabi nga ata yun ni Jolina at Marvin, ganun na ka-korni, pero sa dulo, gustung-gusto pa rin niya ang maiyak at masaktan, dahil lang sa gustung-gusto niya talaga ang magmahal.

Yun ang sarili kong namimiss ko. Hindi ko mailarawan nang buung-buo, kung paano ko naiimagine sa utak ko, nang konting salita lang ang gagamitin ko. Basta, siya. Kilalang-kilala ko siya. Kilalang-kilala ko pa rin siya.

Ang tanong, kung kilala pa rin niya ako.#

Lagi nating sinasabi, ang sarap ng buhay nung bata pa tayo. Simple lang ang mga problema, ang inaalala lang e kung tutubuan ba ako ng puno ng santol sa lalamunan gaya ng sabi ni Ali kasi nakalunok ako ng buto o kung paano pipigilin ang luha ko sa harap ng mga kalaro kong lalaki sa kickball nung nauna kong sipain ang hangin kesa sa bola, at hindi kung saan kukuha ng perang pambayad ng condo nang hindi nabebelow-minimum ang ATM account, o kung paano pipigilin ang luha sa harap ng mga taong feeling God o kanang-kamay ni God nung masabihan kang tanga kaya bibilang ka na lang ng 1 to 100 na sheep na tumatalon sa fence habang sinasabi sa sarili, pagpasensyahan mo na sila, hindi siguro sila naarawan nung bata at nakapag-kickball sa kalsada.

Nung Grade 1 ako, naiwan ako ng school bus. Naglalaro pa ako nun ng Chinese jackstone nung makita ko ang school bus kong paalis na ng gate ng eskwelahan namin. At hindi ako kasama. Pero dahil bata pa lang ay naituro ko na sa sarili ko ang composure at ang takot na mapahiya, hindi ako nag-react. Hindi ako nag-react masyado, konti lang. Nag-dahilan ako sa mga kalaro kong ayoko na muna mag-Chinese jackstone at nag-moment ako malapit sa gate, nangingilid ang luha, pinipigil na wag pumatak, baka makita pa ni Guard, ma-schoolpaper pa ako. Pero pakiramdam ko nun, iniwan ako ng buong mundo, sino ba naman ako para hintayin ng school bus ng konting saglit pa, hindi ba ako importante, sino na ngayon ang susundo sa akin, ayokong matulog dun sa kumbento, diba may multo daw dun, pano yan, baka magalit si Mama, sabihin inuuna ko pa ang pag-Chinese jack– pero bago ko pa matapos ang script ko, bumalik na si Manong Ipe at ang aking school bus. Pumasok ako sa loob at nakita ang mga busmate kong nakangiti, parang ang tagal na akong hindi nakita. Sabay aya maglaro ng cross Mary shake, shake, shake.

Samantalang ngayon, ang problema e yung hindi mo ikakatulog ng ilang gabi, iiyakan mo, iiyakan mo maalala mo lang kahit walang senti na kanta sa background, e pano pa kaya kung meron, ikakagalit mo, sasabihin mo, sino siya para gawin sakin ‘to, excuse me hindi siya kagwapuhan, I hate you, I hate you, I really hate you, pero ilang linggo na, yun pa rin ang bukang-bibig, bukang-isip, bukang-liwayway.

Pero naisip ko, hindi ba unfair para sabihin sa batang nawawala sa SM Department Store na hindi malaman kung iiyak siya o maghahanap muna sa left at right, front and back bago umiyak, na mababaw ang problema nya? Na para bang minamaliit ang kanyang six-year old na takot, na sakit ng loob, na pangamba, na lungkot, na konsepto ng katangahan, na pagagalitan siya ni mommy kasi sinabi na ngang wag makipagtaguan sa mga mannequin e. Mahirap man alalahanin uli, pero halos ganun din naman ang pakiramdam. Sa pananaw mo nung bata ka pa, parang magugunaw pa rin ang mundo, parang ang sarap-sarap umiyak, parang wala nang bukas. Parang tanga lang.

Sounds familiar.#

Hindi sa lahat ng pagkakataon e nagagamit natin ang ating utak. Tulad ng habang natutulog at nasa kasagsagan ng pananaginip, o habang nasa bus at nakatulala lang kasi, ah, masarap lang tumulala, o habang nanonood ng isang walang kwentang telenovela kung saan ang kontrabida ay hindi natatamaan ng bala kahit pinagbababaril na siya ng limang NBI plus bida plus leading sidekick niya plus limang pulis (ay, huli nga pala sila lagi dumadating). O habang bumibili ng fishballs sa kanto.

Tapos nang mag-tusok ng kanyang fishballs si Bong. Mamantika pa at malutong pa at mainit-init pa. Oras na para isawsaw na ito sa kanyang mapipiling sawsawan na nasa mga garapon sa tabi ng lutuan ni Manong. Sweet, o spicy, o suka.

“Suka,” pagpili ni Bong.

Isinawsaw ni Bong ang fishballs. At tinikman ang fishballs. Nag-iba ang mukha ni Bong. Matabang na may pagtataka, na may kaunting inis, sa hango ng “the customer is always right”.

“Kuya, ba’t hindi maasim tong suka nyo??” sabi ni naimbyernang Customer Bong.

Sabay tingin si Manong sa tinuro ni Customer Bong.

“Ahhh hindi naman po suka yan e,” sabi ni Manong. “Pang-linis po yan ng pangluto ko.”

Ah.

Sorry na, gutom lang. Tsaka baka tanga na rin.#

“Bakit ka ba umalis ng Pilipinas?” tanong sa kanya. Medyo matagal na kasi siyang nasa Amerika, na nakakagulat, kasi parang masaya naman ang buhay at career niya dito sa’tin.

Sabi niya, isa sa mga dahilan e hindi na raw niya makayanan ang tsismis na bakla daw siya. At sumunod ang isang mahabang litanya tungkol sa kanyang pagkadismaya. Sumama daw talaga ang loob niya sa isyung yun. Na pinagtsi-tsismisan na bakla siya. Na pinagpipyestahan ang pagkatao niya. Na ayaw niyang—

Nang biglang may nag-ring na cellphone.

“All the single ladies! / All the single ladies! / Now put your hands up!…”

Katahimikan. Nagkatinginan.

Cellphone nya, at ang kanyang ringtone na tsina-challenge kung hanggang saan natin kayang hindi maging judgmental.

E parang hanggang kanto lang.

Anuba, hindi. Hindi nga daw siya bakla. Mapanghusga ka lang.#

Madalas, tinetest ni God ang ating patience. Kung sinuswerte, sa bahay ka lang pag-eexamin ni God, kung saan kaunti lang ang makakakita ng iyong pag-aanyong-bakulaw.

Nagluto si Diding, ang kasambahay ni May, ng sinigang na baboy para sa tanghalian. Inihain sa hapag-kainan. Tinikman ni May ang mainit pang sinigang. Nilasap-lasap. Nilasa-lasahan. Parang may kulang.

“Diding, ba’t parang matabang ‘tong sinigang mo?” tanong ni May. “Ano bang ginamit mong pang-sigang? Sampalok?”

“Ahh hindi po,” sagot ni Diding.

“Bayabas?”

“Hindi po.”

“Sinigang mix?”

“Hindi rin po.”

“E ano?” huling tanong ni May, na may tonong “Sasabihin mo ba, o habambuhay tayong mag-k-question and answer portion dito?” pero naka-smile pa rin (para baka sakaling hindi mahalata ni God na nagiging impatient na siya).

At sumagot si Diding, matter-of-factly, “Wala po.”

Tahimik. Hinga, May, hinga. Bilang ng 1 to 100. At pabalik.

At nakita sa buong Quezon City ang pinaka-malaking pandidilat ng mata na kung hindi naagapan ay nakasakal ng isang kasambahay na ang tanging kasalanan lang naman ay ang pagluluto ng sinigang na baboy na walang asim na taglay. Isinigang sa tubig.

At dahil pinandilatan lang ni May si Diding, binigyan siya ni God ng inc.#

Sumandali ka lang sa aking isip / ngunit hindi ka na umalis. / Maaari na ba kitang ipagtabuyan? / Gusto ko nang makaidlip.//

Nasa departure area kami nun ng NAIA, papuntang Santorini, Greece para sa shooting ng For the First Time. Ang dala ko, dalawang malaking bag lang. Hindi rin ako malungkot. E isang linggo lang naman kami sa Greece, alam kong babalik ako. Wala ring kapamilya o kaibigang naghatid sakin papuntang airport, mga staff at crew lang ang kasama ko.

Pero sa paligid ko, ang dami-daming malalaking bag, na nakalagay pa sa mga pushcart, yung alam mong yung pag-impake nila e hindi lang sila isang linggong mawawala. Tapos andaming nag-iiyakan, andaming nagyayakapan, andaming nagpapaalaman, yung parang hindi nila alam kung kelan pa uli babalik yung isa. Nanay sa anak. Anak sa magulang. Asawa sa asawa. Boyfriend sa girlfriend. Iiwan sa mang-iiwan.

Tinext ko si Ethel na ang tatay ay OFW sa Saudi, na minsan lang sa isang taon kung makauwi: “Ganito pala kalungkot sa departure area. Walang kasing lungkot.”

At ang sagot niya: “Isipin mo na lang kung gaano kasaya yung arrivals area.”

Ngayong taon, nasa arrivals area si Ethel.#

May kilala akong hindi pa nagkaka-boyfriend since birth. Gusto na raw niyang magka-boyfriend, yung maranasan na kapag pinagalitan siya ng boss niya e merong magsasabi sa kanyang “it’s okay” o kapag pagod na pagod siya galing trabaho e ok lang kasi may kasama naman siyang mag-dinner later with interesting conversation tungkol sa buhay, buwan at bituin. Nag-text siya sakin isang beses, “Argh, I’m the only person I know na hindi pa nagkaka-boyfriend.” Napa-dalawang-isip tuloy ako. Hindi ko alam kung hahanapan ko siya ng boyfriend, o hahanapan ko siya ng iba pang kilala kong hindi pa nagkaka-boyfriend.

May kilala akong baklang umibig sa isang lalaki. Hindi lang sa lalaki, kundi sa lalaking may asawa. At hindi lang basta umibig kundi umibig na nung manganganak na yung asawa nung lalaki, e siya pa yung nagdala sa ospital. Ngayon, over na siya, sabi niya ha. Dati daw kasi, maalala lang nya yung lalaki ay biglang mapapaiyak na lang siya kahit nagtatrabaho pa, at hindi na siya mapapatahan. Ngayon, naiiyak na lang siya kapag naririnig niya ang “I’ll Never Get Over You Getting Over Me”. Huling balita ko, ginagawan siya ng dambana sa may Scout Circle kabilang ang mga kapwa niyang martir na Boy Scouts. May bandang drum and lyre daw sa ribbon-cutting. Tutugtugin ang “I’ll Never Get Over You Getting Over Me” hanggang hindi na siya magpanggap na over na siya.

May kilala akong taga-UP. Yung unang lalaking minahal niya, taga-UP. Yung susunod na lalaking minahal niya, taga-UP. Nagbitaw siya ng salitang hindi siya magkaka-boyfriend na hindi taga-UP. May nakilala siya, tahimik na “na yung katahimikan niya ay mahiwaga at misteryoso”, astig “pero hindi nagpapaka-astig”, matalino “na yung talino niya ay praktikal at hindi galing sa libro”, sarcastic at hindi nagpapatalo “tulad ko”, taga-probinsiya “at hindi  laking-Maynila, kaya marunong sa kapayakan at payapa”, pinaparamdam na prinsesa ka “na hindi ko pa naranasan dati”. Pagkatapos ng tatlong buwan, sila na. Hindi siya taga-UP.

May kilala akong matagal nang in-love sa kaibigan nya. Dahil may girlfriend, nakuntento na lang siya sa pagiging magandang shoulder-to-cry-on na walang malisya, magandang sabihan ng problema na walang malisya, magandang ka-text kapag bored kay Girlfriend na walang malisya, magandang ka-holding hands na wala naman daw malisya, magandang hinahatid sa bahay na walang malisya. Nasa kotse sila nun, papunta sa bahay nila, nang hawakan uli ang kamay niya. Parang may malisya na. Break na pala sila ng girlfriend nya. “Tayo na ba?” tinanong siya. Hindi siya makapaniwala, “Joke ba ‘to?” tanong rin nya. At natawa na lang yung lalaki, hindi sumagot. Ngayon, tatlong taon na sila. Wala pang nagbibitaw ng punchline.

Tsk, ang pag-ibig pa naman, kung pumunchline, laging tagos sa puso. Depende na lang sa’yo kung itatawa mo, o ingingiti, o ikalulunok ng pride, o ikamamatay, o iiiyak. O iiiyak na may “I’ll Never Get Over You Getting Over Me” sa background.#

Palaging ruta ko pauwing Pasig ang isang hilera ng mga “hotel” na pinamumunuan ni Mareng Victoria in black. At kanina, paglingon ko sa mga “hotel” na iyon, may mga naglalakihang mga pulang puso na na gawa sa styro at cartolina. At isa lang ang naisip ko.

Panahon na naman ng pag-ibig, sabi nga ni Rivermaya.

Kung kailan nakakapag-isip pa rin ang mga motel ng mga special Valentine’s Day promo na para bang wala silang promo kahit normal na araw, tapos may mga kumakagat namang parang wala pa silang promo na na-avail kahit normal na araw. Kung kailan may biglang susulpot na lang sa gilid ng jeep na tindero ng rose, three roses, red rose, white rose, yellow rose, blue rose, o white rose na kinulayan ng blue o purple, baka daw kasi yun ang favorite color ni Honey, tapos kung titignan mong maigi, parang siya rin yung biglang sumulpot sa gilid ng jeep na nagtitinda ng mineral water at Doublemint nung nakaraang buwan. Kung kailan nagdadalawang-isip na si Hijo kung sasabihin na ba niya sa kanyang “mahal kita” o idadaan na lang niya sa three roses, ay isang purple rose na lang, baka masyadong mahalata, pero sana favorite color nya yun.

Kung kailan hindi makatulog si Hija sa kakaisip kung masasabihan na ba siyang “mahal kita”, o kahit blue rose na lang, okey na rin yun, o kaya purple na lang, favorite color daw nya yun e. Kung kailan may mga magsasabing ang Valentine’s Day ay pasimuno ng mga kapitalista upang perahan ang mga taong ang tanging kasalanan ay in love lang, sorry na, tao lang. Kung kailan naiisip ni David Pomeranz na mag-concert dahil kahit laos na ang Wacks-Peachy loveteam ay benta pa rin ang “It Might Be You”. Kung kailan ang dating “friends lang” ay magiging “friends with benefits, for now, malay natin, baka balang araw”, ang “dating” ay magiging “exclusively dating”, at ang “exclusively dating” ay magiging “In a Relationship”, o baka hindi pa, next month na lang, baka sabihin e easy-to-get ka, after eight months of “exclusively dating” pa lang. Kung kailan ang “I love you” ay sinasabi, at hindi sinasabi, sinasabi sa higit sa isang tao (para more chances of winning), ibinibigay, tinatanggap, tinantanggihan, nirereplyan ng “I love you too smiley” tapos “Love you more, smiley din”, o “tnx smiley” lang, o ng “tnx” lang, o walang reply talaga kahit “hu u” man lang, pinaparamdam, hindi pinaparamdam, sinasabi na lang sa tula, sa blog, sa Friendster, sa Facebook, sa blank message, sa miskol. Kung kailan ang “mahal kita” ay parehong mas madali at mas mahirap paniwalaan.

Hay, pag-ibig, kakaiba ka talaga.

Sa gitna mga balitang giyera sa Iraq, sa tatlong Red Cross volunteers na na-hostage, sa  pagkaka-presidente ni Obama, sa pagbaba ng presyo ng gasolina, sa isyu ng Cha-cha, andyan ka pa rin, nangingibabaw. At mangigibabaw.

Sabi nila, money makes the world go round daw. Parang hindi, parang ikaw, Pag-ibig (o kahit pag-ibig in quotation marks lang), ikaw talaga ang nagpapaikot sa mundo. Sus, eh kaya mo ngang patigilin ang mundo dahil sa simpleng titig mo lang, paikutin pa kaya uli?

At bakit, may Happy Money’s Day ba?#